Urlop macierzyński - jaki jest wymiar urlopu macierzyńskiego oraz zasady jego wykorzystania?

Urlop macierzyński przysługuje pracownicy w wymiarze:

20 tygodni - w przypadku urodzenia jednego dziecka podczas jednego porodu
31 tygodni - w przypadku urodzenia dwójki dzieci podczas jednego porodu
33 tygodni - w przypadku urodzenia trojga dzieci podczas jednego porodu
35 tygodni - w przypadku urodzenia czworga dzieci podczas jednego porodu
37 tygodni - w przypadku urodzenia pięciorga lub więcej dzieci podczas jednego porodu.

Do 6 tygodni urlopu macierzyńskiego można wykorzystać przed planowana datą porodu. W przypadku wykorzystania części urlopu macierzyńskiego przed przewidywaną datą porodu po porodzie wykorzystuje się pozostałą część. Jeśli pracownica nie wykorzystuje urlopu macierzyńskiego przed przewidywana datą porodu, za pierwszy dzień urlopu macierzyńskiego uważa się dzień porodu.

Kobieta ma prawo zrezygnować z części urlopu macierzyńskiego (minimalnie musi wykorzystać 14 tygodni) jeżeli pozostałą część urlopu wykorzysta pracownik -ojciec wychowujący dziecko. W takim wypadku pracownica musi złożyć do pracodawcy pisemny wniosek w terminie nie krótszym niż 7 dni przed przystąpieniem do pracy. Do takiego pisemnego wniosku należy załączyć kopię wniosku pracownika- ojca wychowującego dziecko o udzielenie pozostałej części urlopu macierzyńskiego lub kopię oświadczenia ubezpieczonego ojca dziecka o przerwaniu działalności zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem. Pracodawca jest obowiązany uwzględnić wniosek pracownicy.

Prawa ojca w związku z urodzeniem się dziecka

Ojciec wychowujący dziecko będący pracownikiem ma prawo do:

urlop okolicznościowy w wymiarze 2 dni z okazji urodzenia się dziecka. Kodeks nie określa kiedy należy skorzystać w tego urlopu i czy 2 dni można rozdzielić jednak wyraźnie narzuca, że korzystanie z tego urlopu musi mieć związek z urodzeniem się dziecka.
wykorzystania części urlopu macierzyńskiego (j.w.) w przypadku gdy matka dziecka wykorzystała co najmniej 14 tygodni i z reszty urlopu macierzyńskiego rezygnuje.
urlopu rodzicielski przypada zarówno pracownicy jak i pracownikowi, po wcześniejszym wykorzystaniu urlopu macierzyńskiego (lub zasiłku macierzyńskiego) w wymiarze 32 tygodniu (jedno dziecko) lub 34 tygodniu (dwoje lub więcej dzieci)
urlopu ojcowskiego w wymiarze 2 tygodni. Urlop ojcowski musi zostać wykorzystany w terminie do ukończenia przez dziecko 24 miesięcy życia lub do upływu 24 miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia orzekającego przysposobienie dziecka i nie dłużej niż do ukończenia przez dziecko 7 roku życia, natomiast w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzje o odroczeniu obowiązku szkolnego, nie dłużej niż do ukończenia 10 roku życia.

Urlop rodzicielski - czym jest i komu przysługuje?

Urlop rodzicielski przysługuje zarówno kobiecie jak i mężczyźnie, po wykorzystaniu urlopu/ zasiłku macierzyńskiego. Wymiar urlopu rodzicielskiego to 32 (jedno dziecko) lub 34 (dwoje lub więcej dzieci) tygodni. Z urlopu rodzicielskiego rodzice mogą korzystać jednocześnie, jednak łączny wymiar nie może przekroczyć wymiary wskazanego wyżej. Urlop rodzicielski może być wykorzystywany w czasie pobierania zasiłku macierzyńskiego przez drugie z rodziców.

Urlop rodzicielski może być wykorzystany jednorazowo lub może być pobierany w częściach, nie później niż do zakończenia roku kalendarzowego, w którym dziecko ukończy 6 lat. W przypadku pobierania urlopu rodzicielskiego w częściach należy pamiętać, że żadna z części urlopu rodzicielskiego nie powinna być krótsza niż 8 tygodni. Jedyne wyjątki od tej sytuacji to gdy pozostająca do wykorzystania część urlopu jest krótsza niż 8 tygodni lub jest to pierwsza część urlopu rodzicielskiego w przypadku jednego dziecka (tu część urlopu rodzicielskiego można skrócić do 6 tygodni) lub jest to pierwsza część urlopu rodzicielskiego pracownika który przyjął na wychowanie dziecko w wieku do lat 7 (lub w przypadku dziecka o odroczonym obowiązku szkolnym do lat 10) wówczas ta część urlopu rodzicielskiego nie może być krótsza niż 3 tygodnie.

Jak wnioskować o urlop rodzicielski?

Urlopu rodzicielskiego udziela się na pisemny wniosek pracownika składany w terminie nie krótszym niż 21 dni przed rozpoczęciem korzystania z tego urlopu. Wniosek powinien zawierać:

imię i nazwisko pracownika
wskazanie terminu zakończenia korzystania z urlopu macierzyńskiego lub pobierania zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi urlopu macierzyńskiego
przedstawienie okresu na który ubiegamy się o urlop rodzicielski

Do wniosku należy również dołączyć załączniki:

skrócony odpis aktu urodzenia dziecka lub dzieci lub zagraniczny akt urodzenia dziecka lub dzieci (lub kopie tych dokumentów)
oświadczenie pracownika o braku zamiaru korzystania z urlopu rodzicielskiego albo zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi urlopu rodzicielskiemu przez drugiego z rodziców dziecka przez okres wskazany we wniosku.

Urlop wychowawczy

Urlopu wychowawczego udziela się w przypadku, gdy pracownik lub pracownica jest zatrudniony/-na co najmniej 6 miesięcy (do 6 miesięcznego okresu zatrudnienia wlicza się również poprzednie okresy zatrudnienia). Wymiar takiego urlopu wynosi do 36 miesięcy. Urlop wychowawczy może być udzielony na okres nie dłuższy niż do zakończenia roku kalendarzowego,w którym dziecko kończy 6 lat. W specyficznych okolicznościach np. w przypadku orzeczenia o niepełnosprawności dziecka urlop może być wykorzystany do ukończenia przez dziecko 18 roku życia. Urlop wychowawczy przysługuje obojgu rodzicom lub opiekunom dziecka i mogą oni korzystać z niego jednocześnie w tym samym czasie.

O urlop wychowawczy wnioskuje się pisemnym wnioskiem składanym w czasie nie krótszym niż 21 dni przed rozpoczęciem korzystania z urlopu. Wniosek może zostać wycofany (poprzez złożenie pisemnego oświadczenia) w terminie nie krótszym niż 7 dni przed rozpoczęciem urlopu. Urlop ten może zostać wykorzystany w 5 częściach. Każdy z rodziców ma wyłączne prawo do jednego miesiąca urlopu wychowawczego, który nie może zostać przeniesiony na drugiego z rodziców/opiekunów. Wyjątkiem od tej sytuacji jest sytuacja gry:

drugi rodzic dziecka nie żyje
drugiemu rodzicowi dziecka nie przysługuje władza rodzicielska
drugi rodzic dziecka został pozbawiony władzy rodzicielskiej lub ta władza uległa ograniczeniu
dziecko pozostaje pod opieka jednego opiekuna.

Czy na urlopie wychowawczym można pracować zarobkowo?

Pracownik przebywający na urlopie wychowawczym ma prawo podjąć się pracy zarobkowej u dotychczasowego pracodawcy lub innego - jesli nie wyklucza to możliwości opieki nad dzieckiem.

2 dni "urlopu na dziecko".

Jedno z rodziców (to prawo może wykorzystać tylko jedno z rodziców, co deklaruje się u pracodawcy w momencie podejmowania stosunku pracy, rodzice mogą się tym urlopem podzielić po 1 dniu) ma prawda do dodatkowych 2 zwolnienia na opiekę nad dzieckiem. Urlop ten nie przechodzi na kolejny rok kalendarzowy, co oznacza, że jeśli go nie wykorzystamy w danym roku - urlop ten przepada. Urlop ten przysługuje rodzicom dzieci w wieku do 14 lat. Urlop ten można wykorzystać godzinowo.

Nadgodziny a rodzicielstwo.

Niektórym kategoriom pracowników przysługują w tym obszarze specjalne prawa.

Kobiety w ciąży - zakaz pracy w nadgodzinach.
Pracownicy - rodzice opiekujący się dziećmi do lat 4 - praca w nadgodzinach tylko za zgodą pracownika.

Nieoczekiwana choroba niani, opiekuna dziennego lub zamknięcie klubu dziecięcego.

Większość z Was pewnie nie ma świadomości że w w/w sytuacji nie musicie korzystać z swojego urlopu wypoczynkowego. Nieobecność pracownika- rodzica w zakładzie pracy jest usprawiedliwiona także z uwagi na zamknięcie klubu dziecięcego, chorobę niani czy opiekuna dziennego.

Regulacja prawna dotycząca tego obszaru związana jest z art. 32 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w przypadku choroby i macierzyństwa, zgodnie z którym zasiłek opiekuńczy przysługuje zwolnionemu od wykonywania pracy z powodu konieczności osobistego sprawowani opieki nad dzieckiem do ukończenia 8 lat w przypadku:

nieprzewidzianego zamknięcia żłobka, przedszkola lub szkoły, do których uczęszcza dziecko
nieprzewidzianego zamknięcia klubu dziecięcego
choroby niani, z którą macie zawartą umowę uaktywniającą, o której mowa w art. 50 umowy o opiece nad dzieckiem w wieku do lat 3, sprawującej opiekę nad dzieckiem
choroby dziennego opiekuna sprawującego opiekę nad dzieckiem.

W przypadku zamknięcia klubu dziecięcego dowodem jest oświadczenie pracownika, natomiast w przypadku choroby niani/opiekuna dziennego dowodem jest oświadczenie pracownika jak również kopia zaświadczenia lekarskiego, stwierdzającego niezdolność do pracy.

Rodzice dzieci w wieku do lat 4 na specjalnych prawach.

Rodziców dzieci do lat 4 obejmuje specjalna ochrona prawna. Taki rodzic jak już wcześniej wspominałam nie może wykonywać pracy w godzinach nadliczbowych, jeśli nie wyrazi na to zgody. Musi wyrazić zgodę również w momencie jeśli zostanie poproszony o pracę w porze nocnej lub w systemie przerywanym. Rodziców małych dzieci nie można bez wyrażenia przez nich zgody oddelegować poza stałe miejsce pracy. Ochrona ta obejmuje tylko jedno z rodziców małego dziecka, w zależności od ich wyboru.

Specjalna ochrona rodziców dzieci do lat 4 będących pracownikami dotyczy również pracy w systemie równoważnym, pracy w ruchu ciągłym, w systemie pracy weekendowej oraz w systemie skróconego tygodnia pracy. Zakres ochrony w takim przypadku jest identyczny jak dla kobiet w ciąży, czyli dobowy wymiar czasu pracy nie może przekraczać 8h. Pomimo to, pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia za czas nieprzepracowany w związku ze zmniejszeniem jego wymiaru czasu pracy. Jeśli pracownik wyrazi zgodę, może pracować w wymiarze większym niż 8h. wymagana jest pisemna zgoda pracownika.