Andrzejki - historia święta
W kulturze polskiej Andrzejki pojawiły się po raz pierwszy w 1557 roku w sztuce pt "Justyn i Konstancja" autorstwa Marcina Bielskiego, gdzie renesansowy pisarz i poeta opisał gromadne zabawy połączone z wróżbami. Wcześniej wróżby matrymonialne odprawiano indywidualnie w domach i traktowano je szalenie poważnie. Panny bo wówczas tylko one przystępowały do wróżenia najbardziej zainteresowane były datą ślubu oraz imieniem przyszłego męża. Dziś wróżymy sobie wszyscy a przepowiednie nie skupiają się już tylko na obszarze miłości ale szerszym kontekstem naszej przyszłości.
Andrzejki - kiedy obchodzimy?
Andrzejki obchodzimy w nocy z 29 na 30 listopada w wigilię Św. Andrzeja, który jest patronem Szkocji (w Szkocji dzień Świętego Andrzeja - 30 listopada jest świętem narodowym!), Grecji oraz Rosji. Andrzejki kończą czas zabaw i mogą być ostatnią huczną zabawą zanim rozpoczniemy czas adwentu.
Andrzejki kiedyś...
Dawniej panny przed przystąpieniem do wróżb pościły cały dzień na wieczór jadły słonego śledzia a przed snem kładły męskie spodnie pod poduszkę. Miało to im zagwarantować sen będący przepowiednią matrymonialną. Mężczyźni mieli absolutny zakaz uczestniczenia w obrządkach organizowanych z okazji Andrzejek. W niektórych regionach Polski (np. na ziemi rzeszowskiej) rozpalano przy domach ogniska, których zadaniem było ustrzec dziewczęta przed złymi duchami. Dodatkowo do ognia dorzucano zioła oraz bukiety kwiatów a dziewczęta okadzone dymem wg wierzeń miały większą szansę wyśnić swoje przyszłe związki małżeńskie.
W innym regionie Polski (kresy wschodnie) dziewczęta siały o zmierzchu len, konopie i zboża na drogach prowadzących do swoich domów. Grabiły ziarno męskimi spodniami. Miało to pomóc ukochanemu w odnalezieniu domu niewiasty. Wszystkie czynności musiały odbywać się w ścisłej tajemnicy a dziewczęta musiały pozostać niezauważone.
Andrzejki dziś...
Andrzejki dziś są dalej dobrą okazją aby zakończyć czas zabaw i rozpocząć czas adwentu. Dziś w Andrzejki bawimy się wszyscy: dzieci, dorośli, seniorzy, zamężni, żonaci i wolni. Andrzejki wykorzystujemy do tego aby spotkać się w gronie znajomych przy zabawie we wróżby. Samych zabaw nie traktujemy zbyt poważnie są one raczej ciekawą formą spędzania czasu aniżeli wizją naszej przyszłości.
Andrzejowe zabawy i wróżby dla dzieci
Co raz częściej można zaobserwować chęć powrotu do danych tradycji ludowych. Odkopujemy dawne zwyczaje, tradycyjne zabawy i wspólnie w domowym zaciszu wróżymy sobie i najbliższym. A jakie są obecnie najpopularniejsze zabawy andrzejkowe dla dzieci? Jakie wróżby możecie realizować ze znajomymi w domu? Bo wróżby i zabawy andrzejkowe to nie tylko lanie wosku i wyścig butów.
Wróżby i zabawy andrzejkowe dla dzieci:
- zawód przyszłości - do tej zabawy będziemy potrzebować worek i różne przedmioty związane z zawodami np. grzebień, oznaczający fryzjera, chochlę, która może wróżyć nam przyszłość kucharza, strzykawka oznaczająca zawór pielęgniarski, długopis zwiastujący przyszłość pisarską itp. Dziecko (i/lub) dorosły losuje z worka przedmiot i już znamy zawodową przyszłość delikwenta. Możemy jeszcze się pobawić w interpretację, bo strzykawka np może być atrybutem pielęgniarki ale również np. anestezjologa:)
- czarodziejskie karteczki - w tej zabawie na kartkach spisujemy imiona damskie i męskie nie widzialnym atramentem (są takie długopisy z tuszem widocznym w świetle UV). Imiona wkładamy do dwóch kapeluszy (lub jeśli nie mamy to do pojemników/misek/garnków itp). Dzieci losują karteczki a następnie pod światłem sprawdzamy jakie imię będzie nosił/ będzie nosiła wybrane/ wybranka danego dziecka.
- ciastka z wróżba lub alternatywnie baloniki z wróżbą - jako osoba niegotująca/nie piekąca itp zdecydowanie wybieram baloniki z wróżbą. W balonach, będących jednocześnie dekoracją przyjęcia andrzejkowego umieszczamy karteczki z wróżbami. Sugeruję ograniczyć się do wróżb pozytywnych np. w tym roku spełni się Twoje marzenie, czeka Cię wielki sukces, Ktoś Cię bardzo lubi, W najbliższym czasie czeka Cię wielka przygoda! itp. Dzieci wybierają po jednym balonie i w dowolny sposób przebijają je i odczytują swoje wróżby!
- lanie wosku - najbardziej znana z zabaw andrzejkowych. Lanie wosku musi się koniecznie odbywać przez klucz. Rozgrzany wosk lejemy przez klucz do miski z zimną wodą. Po zastygnięciu kształtów dokonujemy interpretacji tego co nam wyszło. W odczytywaniu kształtów możemy się posłużyć pewna gotową interpretacją tego co dany kształt nam zwiastuje np. motyl - dużo zmian, dynia - zmiany w życiu, serce - nowa miłość, zwierzę domowe - stabilizacja, fontanna - szczęście, but - zabiegany rok, anioł - dobra wiadomość, kot - zdrada, gwiazda - pieniądze i szczęście, słońce - pomyślny rok, pieniądze - oszczędny rok, dom - bezpieczeństwo, samochód/samolot - podróż, żółw - dobra rada, góra - sporo kłopotów.
- zabawa z filiżankami - pod filiżankami postawionymi do góry nogami ukrywamy drobne przedmioty. Przedmiotom tym przypisujemy jakąś konkretną wróżbę np. moneta może zwiastować w najbliższym czasie przypływ gotówki, cukierek - słodkie życie, kasztan lub listek -przygodę. Dzieci wybierają filiżankę i odkrywają czekającą je przyszłość.
- zabawa z kleksami - bardzo podobna jeśli chodzi o interpretację zabawa w tworzenie kształtów. Z tym, że zamiast kształty z wosku odczytujemy kształty z farby. Kładziemy odrobinę farby na kartce a następnie ją zagniatamy. Po odkryciu staramy się rozszyfrować jaki kształt nam wyszedł. Interpretację możemy zaczerpnąć z tego samego źródła do interpretację kształtów wosku.
- jabłko - wróżby z jabłkiem są niemal nieodzowną częścią zabaw andrzejkowych. W oryginale wróżba z użyciem jabłka polegała na obraniu jabłka ze skórki w taki sposób aby skórka była jak najdłuższa. Następnie skórkę rzucało się za siebie. Kształt skórki na podłodze miał tworzyć inicjały przyszłego wybranka/wybranki. W zabawach z dziećmi możemy zmodyfikować nieco interpretację. Sprawy matrymonialne wcale nie muszą interesować jeszcze dzieciaków. Możemy zatem pobawić się w interpretację kształtów podobnie jak w zabawie z kleksami czy woskiem.
- spełnione marzenia - to zabawa polegająca na zebraniu malutkich elementów np. piłeczka pingpongowa albo jakaś mała zabaweczka. Dziecko bierze mały przedmiot nadaje mu specjalne znaczenie tj. swoje marzenie a następnie próbuje wcelować do kapelusza/pojemnika/wiaderka (czy co tam w domu mamy). Jeśli przedmiot znajdzie się w pojemniku znaczy że życzenie dziecka rychło się spełni, jeśli nie znaczy to że osobnik musi na spełnienie marzenia jeszcze trochę poczekać. Możemy się z dziećmi umówić na określoną ilość prób trafienia do celu np. 3 lub 5. (wówczas będzie mniej frustrująco:))
- wróżenie z dłoni - dzieciaki malują dłoń farbą a następnie odciskają ja na kartce. Następnie bawimy się w chiromancję:). Możemy do tego celu skorzystać z wiedzy w internecie o tym jak wróżyć z dłoni lub określić jakieś umowne cechy charakterystyczne danego odcisku np. grubo odciśnięte palce zwiastują dobry rok, cienko odciśnięte zaś sugerują większą oszczędność inaczej rok będzie równie cienki. Długie palce mogą zwiastować dłuuuga podróż. Krótkie natomiast mogą wróżyć szybką realizację celu lub marzenia.
- wróżba z monetą - na środku pokoju stawiamy miskę z wodą. Każdy z uczestników zabawy dostaje po jednej monecie (najbezpieczniej będzie dać każdemu taki sam nominał - unikniecie niepotrzebnych dyskusji :)). Dzieci przypisują swoim monetom marzenia a następnie stojąc tyłem rzucają monetę przez lewe ramię. Jeśli moneta wpadnie do miski z wodą znaczy że marzenie spełni się i to już wkrótce!
- zabawa z butami - w oryginale ustawiamy rząd butów w kierunku drzwi. Który pierwszy wyjrzy za drzwi znaczy, że jego właściciel lub właścicielka jako pierwszy wyjdzie za mąż lub się ożeni. W zabawie z dziećmi możecie nieco zmodyfikować cel np. który bucik pierwszy wyjdzie za drzwi tej osoby marzenie spełni się jako pierwsze.
Przeczytaj też: