Kompetencje przyszłości - które kompetencje warto rozwijać?

Dużo obecnie mówi się o programowaniu i rozwijaniu zdolności matematycznych u dzieci. Kursy robotyki, programowania dla dzieci czy nauk ścisłych powstają jak grzyby po deszczu i cieszą się ogromnym zainteresowaniem. Zanim jednak odpowiemy na pytanie: które kompetencje warto rozwijać u naszych dzieci może warto się zastanowić przez chwilę jak będzie wyglądał nasz świat za 30, 40 czy 50 lat?

Na takie pytania odpowiadają futuryści i naukowcy z różnych dziedzin na Uniwersytetach na całym świecie. Czasem zamiast zaczytywać się w typowych poradnikach parentingowych mówiących nam jak wychować idealne dziecko, warto sięgnąć po lekturę z nieco innej dziedziny. Taka pozycja, pokusiłabym się o stwierdzenie, jest w stanie bardziej wpłynąć na to jak postrzegać umiejętności naszych dzieci i ich potrzeby w tak szybko zmieniającym się świecie niż standardowy poradnik. Futuryści bowiem starają się odpowiedzieć na pytanie z czym przyjdzie nam się zmierzyć już całkiem niebawem.

Pesymistyczna wizja przyszłości

Podczas opracowywania tego wpisu sięgnęłam m.in. po „Jakoś Wkrótce” autorstwa Kelly i Zacha Weinersmithów, „Ludzkość poprawioną” Grzegorza Linderberga czy „Far Future Historia Jutra” jednej z czołowych badaczek trendów w Polsce Natalii Hatalskiej.

Z jednej strony rozwijająca się technologia i postęp inżynieryjny wpływają korzystnie na nasze życie, jako społeczeństwo mamy m.in. dostęp do lepszych leków, większej wiedzy oraz możliwości rozwoju. Z drugiej zaś raporty mówiące o przyszłości są jednymi z bardziej pesymistycznych raportów tworzonych przez naukowców.

Roboty przejmą większość prac, które obecnie wykonuje człowiek. Pierwsza myśl – genialnie! będziemy mieć więcej czasu. Ale czy ludzie potrafią się zmierzyć z tak dużą ilością wolnego czasu? Czy nie praca definiuje w sporej części nasze poczucie przynależności oraz poczucie własnej wartości, a także uczucie bycia potrzebnym? Czy człowiek potrafi konstruktywnie zagospodarować 24h/7 dni? Szczególnie jeśli w dzieciństwie organizuje mu się czas co do minuty? No właśnie i tu dochodzimy do sedna.

Radzenie sobie z nudą...

...w sposób konstruktywny to jedna z ważniejszych kompetencji przyszłości. Dzieci, które nie mają możliwości zmierzyć się z nudą poddawane są kształtowaniu innych kompetencji uważanych przez rodzica za ważniejsze . Co może się stać z człowiekiem, który nagle zacznie się nudzić nie będąc do tego przyzwyczajonym i obytym z tym uczuciem? Może: a) popaść w depresję i czuć się bezużytecznymi b) z braku laku zatopić się w wirtualnym świecie, co jak prognozują naukowcy niestety spotka zdecydowana większość społeczeństwa. Efektem tego będzie coraz większa samotność i kiepska kondycja psychiczna ludzi.

Ale moje dziecko uczy się programowania, więc jego to nie dotyczy - powiecie. I tu muszę Was niestety zmartwić. To, że dziecko uczy się nauk ścisłych – super, niestety nie gwarantuje mu to w przyszłości pracy. Za 50 lat w społeczeństwach rozwiniętych, grupę ludzi aktywnie pracujących szacuje się jedynie na ok. 10%. Zatem nawet kompetencje ścisłe nie dają gwarancji posiadania pracy.

Odporność psychiczna...

...jako kolejna ważna cecha niezbędna w świecie przyszłości. Odporność psychiczna budowana jest w dwojaki sposób. Z jednej strony w pewnym zakresie kształtują nas niepowodzenia oraz zmaganie się z trudnościami. Z drugiej, na naszą odporność psychiczną w dużym stopniu wpływają mocne więzi, które zbudowaliśmy z bliskimi. I tu ważna uwaga do rodziców tzw. helikopterów - jeśli wykazujecie nadopiekuńczość ryzykujecie brak odporności psychicznej waszych dzieci.

Krytyczne myślenie

O krytycznym myśleniu jako o kompetencji przyszłości mówi się nie od dziś. Nie ma co liczyć na szkołę w tym zakresie, krytycznego myślenia musisz nauczyć dziecko Ty Rodzicu! Dzieci nie potrafią odróżnić fikcji od rzeczywistości w odniesieniu do współczesnych mediów, sporo dorosłych nawet nie ma świadomości ile fałszywych informacji znajduje się w internecie. Nie starają się zgłębiać czy zweryfikować informacji ani tym bardziej źródła. To ogromne zagrożenie, które już dziś przyczynia się do zwiększonego odsetku depresji oraz samobójstw wśród dzieci w wieku 11-18 lat. (Polecam również obejrzenie filmu dokumentalnego pt Social Dilemma na Netflixie).

Krytyczne myślenie jest nam niezbędne nie tylko do zachowania obiektywizmy w odniesieniu do mediów, ale również jako element po prostu myślenia. Wszystko wskazuje na to, że termin demencja cyfrowa nie jest już tylko czczym sformułowaniem w odniesieniu do tego co dzieje się z naszym mózgiem na skutek obcowania z technologią. To niestety dzieję się naprawdę. Człowiek w obliczu kontaktu z technologią po prostu głupieje. Jakby oddawał swój los w ręce sztucznej inteligencji.

Uważność

Uważność w odniesieniu do bycia blisko ludzi, uważność w odniesieniu do obcowania z przyrodą, uważność w odniesieniu do bycia tu i teraz. Życie toczy się za szybko. Codziennie giną kolejne gatunki roślin oraz zwierząt. Klimat się zmienia. W ostatnich 10 latach (czyli mniej więcej tyle ile żyje moja córka) śnieg spadł zimą w Warszawie tylko 2 razy, z czego raz leżał jedynie dwa tygodnie. Uczmy się i uczmy nasze dzieci doceniać te cuda przyrody, ponieważ z biegiem lat one zanikają, być może nasze wnuki śniegu w naszej szerokości geograficznej już nie uświadczą. Obcowanie z naturą stymuluje również odporność immunologiczną oraz poprawia naszą kondycję psychiczną. Być może w przyszłości to właśnie uważność pozwoli nam zachować dobrą kondycję psychiczną w nowej rzeczywistości.

Uważność, która oznacza nieoceniającą i otwartą obserwację tego co wydarza się w nas samych oraz w otaczającym nas świecie, daje wiele pozytywnych aspektów gdy ją praktykujemy.

Uważność m.in.:

poprawia koncentrację i pozwala ignorować czynniki rozpraszające
rozwija cierpliwość oraz uczy nas skutecznego dążenia do celu
wzmacnia odporność psychiczną poprzez ochronę przed zaburzeniami m.in. lękowymi oraz depresyjnymi
pozwala na bardziej świadome i aktywne doświadczanie rzeczywistości oraz dostrzeganie więcej jej aspektów
poprawia równowagę emocjonalną oraz odporność na stres a także sprawia, że szybciej sobie radzimy z objawami stresu
pozwala nabrać dystansu do sytuacji i stymuluje myślenie krytyczne, co przekłada się na łatwiejsze i konstruktywne rozwiązywanie problemów.

Inne kompetencje przyszłości, które warto w sobie rozwijać.

Tak jak wspomniałam wcześniej roboty zastąpią ludzi w większości obecnie istniejących zawodów. A szacuje się że 70% zawodów, które będą wykonywały nasze dzieci jeszcze nie powstała. Dobra wiadomość jest taka, że tam gdzie wchodzi w grę empatia, dotyk czy twórczość roboty nas nie zastąpią. Co prawda prognozy mówią, że nie tylko treści internetowe będą pisane przez boty, ale również książki, nie mniej jednak tam gdzie w grę wchodzi sarkazm czy ironia bijemy roboty na głowę! Zatem wszelakie zawody oraz potrzeby ludzkie związane z ich istnieniem typu: masażyści, psychoterapeuci, mediatorzy, opiekunowie osób starszych, zawody bazujące na empatii i pracy na emocjach czy artyści, w najbliższej przyszłości są bezpieczni. Może warto rozważyć nakład pracy w kierunku rozwoju właśnie tych kompetencji?

Zamiast więc dziś planować karierę swojego dziecka, biorąc pod uwagę fakt, że jego zawód prawdopodobnie jeszcze nie powstał, pozwól mu rozwijać umiejętność konstruktywnego radzenia sobie z nudą czy uczenia się pracy nas własnymi emocjami oraz empatii w stosunku do otoczenia!

Przeczytaj też: