Książka roku 2020

Może zacznę ten wpis od tego kto oceniał książki i jakim prawem:) Bo z punktu widzenia odbiorcy artykułu do dość istotna informacja. Konkurs na książkę roku dla dzieci oraz młodzieży co roku prowadzi Polska Sekcja IBBY. 

Kim jest a raczej kim są ludzie tworzący Polską Sekcję IBBY? IBBY to skrót z języka angielskiego: International Board on Books for Young People i jest niczym innym jak organizacją non-profit, której celem jest promocja czytelnictwa wśród dzieci i młodzieży. Sama organizacja na Świecie powstała w 1953 roku a sekcja polska w 1973 roku i od tego czasu sukcesywnie dąży do realizacji swoich statutowych celów wśród których znajdziemy m.in. integrację różnych środowisk związanych z książką dla dzieci oraz dla młodzieży, wspieranie rozwoju książki oraz promowanie literatury wartościowej pod względem literackim, edytorskim a także plastycznym czy promocja w kraju oraz po za jego granicami książki wartościowej artystycznie. Biorąc pod uwagę jak intensywnie rozwija się rynek książki dla dzieci (co prywatnie mnie szalenie cieszy) warto czasem również zwrócić uwagę na to jakie książki dostają nominacje/nagrody i za co. Tak by obcowanie z literaturą wnosiło do naszego życia jak najwięcej. 

Książka roku 2020 - nagrody literackie

W kategorii nagrody literackie tytuł Książki Roku 2020 powędrował do Justyny Bednarek i jej "Zielonego Piórka Zbigniewa. Skarpetki kontratakują". Mam wrażenie, że każda kolejna opowieść Justyny Bednarek jest lepsza od poprzedniej. Autorka tym razem przeplata elementy literatury kryminalnej, przygodowej, ba! nawet pirackiej. Znakomicie trzyma w napięciu a przy tym posługuje się językiem atrakcyjnym i zrozumiałym dla młodego czytelnika (książka jest dedykowana dzieciom 6+). Tradycyjnie stosunek treści pisanej do ilustracji jest wręcz idealny. 6 latki chłoną zarówno akcję czytaną przez rodzica jak i tę przekazywaną przy pomocy rysunku. W porównaniu do poprzednich pozycji autorki zmieniła się nieco konwencja opowieści. Cała książka w przeciwieństwie do poprzednich przygód skarpetek mimo iż podzielona na rozdziały stanowi jedną całość. Autorka jednak nie odeszła zbyt daleko od sposobu komunikowania się z czytelnikiem, który znamy z jej poprzednich książek. W każdym rozdziale możemy bowiem znaleźć dygresję, która jest historią danego bohatera. Dzięki temu autorka mega zręcznie miesza światy przeszłości oraz teraźniejszości sprawiając akcję nieco bardziej wartką. A co nas czeka w samej opowieści o Zielonym Piórku? Kim właściwie jest Zbigniew, który do tej pory nie występował w życiu Małej Be? I dlaczego został porwany? A może sam uciekł? Rozwiązania tej oto zagadki podejmie się nasz sparpetkowy detektyw, który na swej drodze spotka niezwykle ciekawe oraz indywidualne postaci m.in. skarpetkę, która odsiadywała wyrok w więzieniu, beret, który widział UFO, ba! nawet mieszkał na innej planecie przez jakiś czas czy skolopendrę posiadającą niezwykłe zdolności czytania w myślach. Ale to tylko namiastka tego co czeka na czytelnika w opowieści o Zielonym Piórku.

Tytuł Książki Roku 2020 w kategorii książki dla młodzieży otrzymuje tytuł "Orkan. Depresja" autorstwa Ewy Nowak. Biorąc pod uwagę trudny czas izolacji domowej Ewa Nowak z tematem można powiedzieć że wstrzeliła się idealnie. Depresja wśród młodzieży oraz dzieci to coraz powszechniejsze zjawisko dlatego też książka poruszająca tę do niedawna tematykę tabu jest bardzo potrzebna. Niewątpliwie jest to lektura wymagająca, emocjonalna oraz nie łatwa, nie mniej jednak temat jest bardzo aktualny. Nie wiem czy nie bardziej niż kiedykolwiek wcześniej. 

Książka roku 2020 - wyróżnienia literackie

Wśród tegorocznych wyróżnień docenione zostały "Małe licho i lato z diabłem" Marty Kisiel, "Co robią uczucia?" Tiny Oziewicz oraz "Świat Mundka" Katarzyny Wasilkowskiej.

W kategorii książka roku 2020 nominacje otrzymały również tytuły: "Basik Grysik i Wrony" Justyny Bednarek, "To już nie ma znaczenia" Joanny Jagiełło, "Lato na Rodos" Katarzyny Ryrych, "Oczy Michaliny" Marcina Szczygielskiego oraz "Przedszkole imienia Barbary Wiewiórki" Rafała Witka.

"Oczy Michaliny" autorstwa niezastąpionego Marcina Szczygielskiego, wielokrotnie nominowanego do nagród związanych z twórczością literacką dla dzieci oraz laureata wielu prestiżowych nagród m.in. Nagrodę Specjalną "Dziecko jest najważniejsze". Akcja powieści toczy się w Mieście Czterech Wiatrów a główną bohaterką jest 12 letnia dziewczynka o wyjątkowo wybujałej wyobraźni. Michalina widzi Rzeczy Specjalne jak sama je nazywa. Dzieli je nawet na różne kategorie w zależności m.in. od ich wielkości czy inwazyjności w nasz realny świat. Po tym jak w dzieciństwie dorośli reagowali na jej opowieści ("ona jest jakaś dziwna") o tym co widzi dziś już nie dzieli się z innymi tym co widzi. Nie szuka kłopotów i nie chce być uznawana za dziwadło. 

Książka roku 2020 - nagrody i nominacje graficzne

Nagrody graficzne za dokonania w obszarze literatury dla dzieci i młodzieży w roku 2020 trafiły w ręce Anny Kaźmierak za książkę "Turonie, żandary, herody. Wiejska maskarada." oraz Marii Strzeleckiej za ilustracje oraz koncepcje graficzną do książki "Beskid bez kitu."

"Turonie, żandary, herody. Wiejska maskarada." to szalenie kolorowa książka dla młodszego czytelnika, dzięki której poznamy świat wiejskich kolędników, nie tylko tych kolędujących w trakcie Bożego Narodzenia, ale również takich których możemy spotkać w czasie karnawału czy Wielkiejnocy. Bo nie wiem czy wiecie, ale zima na polskiej wsi wcale nie jest szarobura a wraz z jej nastaniem można spotkać przebierańców różnej maści, jakimi są kolędnicy. Trochę śmiechu, trochę strachu i bardzo dużo polskiej tradycji przedstawionej w niezwykle kolorowy i przystępny, ale broń boże nie kiczowaty, sposób.

Wyróżnienia w kategorii graficznej otrzymali twórcy takich pozycji: "Leśna sprawa" (autorką ilustracji jest Gabriela Gorączko), "Elementarz polskiej kultury", "Prezent dla dwojga" (Janek Koza i Julita Gielzak - autorzy opracowania graficznego) oraz książka "Zamieniam się w słuch" do której ilustracje i opracowanie graficzne stworzyła Marta Ignerska.

"Leśna sprawa" Tomasza Kędry zdobiona naprawdę imponującą kreską Gabrieli Gorączko to krótka acz treściwa opowieść. Rzecz dzieje się w Szpiczastym Lesie i z początku zdaje się być on opowieścią slow, przedstawiającą życie leśnych zwierząt, które utkwiło w stałej formie od wielu wielu pokoleń, a utarte schematy są przekazywane z pokolenia na pokolenie bez głębszej refleksji (dziwne jak bardzo temat jest aktualny, nawet dziś w XXI wieku). Nie mniej jednak po kilku stronach historia nabiera tempa i okazuje się bajką bardzo klasyczną z cudownym morałem, który znajduje zastosowanie już od wieków. Zwierzęta jak to w bajkach bywa reprezentują ludzkie cechy: upartość, zawziętość, chęć postawienia na swoim, jednak w pewnym momencie przyjdzie im się mierzyć ze wspólnym wrogiem. Czy znajdą rozwiązanie jak obronić się przed przeciwnikiem? Czy schowają swą dumę do kieszeni w dobrej sprawie?

Autorka ilustracji, która za tę książkę otrzymała wyróżnienie mówi, że zdecydowała się na odręczny rysunek w stylu folkowym aby podkreślić, że uparcie kontynuowane tradycje w wielu miejscach w Polsce to stan obecny - nad którym warto się pochylić i oddać głębszej refleksji. Ważne w ilustracji, z którą obcujemy w Leśnej sprawie jest to, że ona na równi z tekstem mówi do czytelnika poprzez przedstawienie utartych gestów zrozumiałych nawet dla malutkich odbiorców oraz przez pokazanie emocji w sposób bardzo obrazowy. Ilustracja momentami wręcz aż buzuje emocjami.

Ta dziecięca choć bardzo życiowa opowieść zostaje w pamięci w dużej mierze za sprawą naprawdę cudownej ilustracji ale też morału o którym często w biegu zapominamy. Jak to często bywa przy książkach dla dzieci, również Leśna Sprawa jest historią wielowymiarową i można w niej odnaleźć nie tylko przerysowane cechy ludzkie, walkę dobra ze złem, ponadczasowy morał, ale również pewne elementy wzywające do dbania i przyrodę a co za tym idzie nasze siedlisko, które obecnie jest na granicy wytrzymałości związanej z działalnością człowieka.

Inne pozycje dla dzieci i młodzieży, które otrzymały nominacje w kategorii graficznej to: "Bookface. Księga twarzy pisarzy", "Wiatr", "Trzecia płeć świata" oraz "Coś i nic".

Przeczytaj też:

• Książki dla dzieci w wieku wczesnoszkolnym - mój wybór najciekawszych pozycji!
• Książki dla dzieci - mistrzowie humoru absurdu
• Dachołazy Katherine Rundell
• Komiksy dla dzieci - przegląd komiksów dla dzieci w różnym wieku
• Książki dla dzieci - nowości wydawnicze jesień 2019
• Najlepsze wydawnictwa dla dzieci - top 10 wydawnictw dla dzieci, które podbiją Twoje serce
• Książki dla dzieci - książka roku 2019 -nominacje i nagrody Polskiej Sekcji IBBY